స్నానం చేశారా?

ఏవండోయ్! కాఫీలు తాగారా? టిఫినీలు చేశారా? అని ఎవరయినా అడిగితే వీళ్ళు ఎంత మార్యాద చేస్తున్నారో! అనిపిస్తుంది మరి ఎవరయినా స్నానం చేశారా? అని అడిగితే ఏమనిపిస్తుంది? అదేం ప్రశ్న తిక్క ప్రశ్న అని అనుకుంటాం. లేకపోతే వెక్కి వెక్కి ఏడిచి వేడి నీళ్ళతో మొఖం కడుక్కునే వాడిలా ఆ అడగడమేమిటి అనిపిస్తుంది. సరే నాకు ముందు ఈ విషయం చెప్పండి! మీలో ఎంత మంది స్నానం యొక్క అనుభూతిని పొందారు? స్నానానికి కూడా అనుభూతా అని అడగకండి. అసలు స్నానాన్ని ఆస్వాదిస్తూ చేస్తే ఉంటుంది మజా ....... మాటల్లో చెప్పలేం బాబు! పొద్దున్నే బద్ధకంగా ఉండే మనకి అలా స్నానం చేస్తూ ఉంటే అప్పుడే విచ్చుకుంటున్న పువ్వులా, మకరందాన్ని తీసుకుంటున్న తేనెటీగలా, తెల్లవారు ఝామున సూర్యుని నులివెచ్చని కిరణాలలో కరిగే మంచులా, సుతారంగా మేనిని తాకి గిలిగింతలు పెట్టే పిల్లగాలిలా, పసి పాపల బోసి నవ్వులా ఇలా రకరకాలుగా అనిపిస్తుంది కదూ! ఏంటి మీకెప్పుడూ అనిపించలేదా? అయితే ఈ సారి స్నానం చేశాక హడావిడిగా తువ్వాలుతో తుడిచేసుకుని పరుగెత్తేయకండి. స్నానాంతరం శరీరం మీదనించి నీటిబిందువులు గురుత్వాకర్షణకి లోనయి కిందకి కారుతూ ఉంటే ఆ అనుభూతి వర్ణనాతీతం. ప్రతీ ఒక్కరు అనుభవ పూర్వకంగా తెలుసుకోవలసినదే. ప్రాణం అలా లేచి వస్తుంది క్రొత్త హుషారుతో. జలకాలాటలలో అని పాడుకుంటూ స్నానం చేయడమంటే ఎంత మందికి ఇష్టం ఉండదు చెప్పండి.

స్నానం చేస్తే శరీరం శుభ్రం అవుతుంది. తలస్నానం చేస్తే తలభారం దిగుతుంది. చన్నీళ్ల స్నానం చేస్తే బద్ధకం పోతుంది. వేణ్ణీళ్ల స్నానం చేస్తే మసాజ్‌లా ఉంటుంది. ఆవిరి స్నానం చేస్తే నూతనోత్తేజాన్ని సంతరించుకుంటుంది. గులాబీ రేకుల స్నానం చేస్తే చర్మానికి లాలన దొరుకుతుంది. అరోమ స్నానం చేస్తే ఒక క్రొత్త లోకంలో విహరిస్తున్నట్టుంది. ఇలా పలు విధాలుగా అనిపిస్తుంది. అసలు స్నానం అంటే ఏమిటి? ఇన్ని రకాల స్నానాల వల్ల మనకోచ్చేలాభాలేమిటి అంటే ఇది పూర్తిగా చదవవలసినదే. 

మానవుల్ని పవిత్రులను చేసుకోవడానికి భగవంతుడు అనుగ్రహించినవి జలము మరియు అగ్ని. అగ్ని యొక్క దాహక శక్తి మనల్ని దహింప చేస్తుంది కనుక జలముతో శుద్ధి చేసుకోవడం అందుబాటులో ఉన్న శాస్త్ర సమ్మతమైన విషయంగా చెప్పబడింది. హిందూ పురాణాలలో వివిధ రకాలైన స్నానాల గురించి ప్రస్తావించారు. వాటిల్లో నేను నేర్చుకున్నవీ, చదివి, విని తెలుసుకున్నవీ అన్నిటినీ క్రూడీకరించి ఇక్కడ రాస్తున్నాను. 

స్నానాల రకాలు:

పంచ స్నానాని విప్రాణాం కీర్తితాని మహర్షిభిః |

ఆగ్నేయం వారుణం బ్రహ్మ్యం వాయవ్యం దివ్యమేవచ || 

అన్నట్టుగా స్నానాలని అయిదు విధములుగా చెప్పినా చాలా రకాలుగా మనం విభజించు కోవచ్చును.

స్నానం ఎప్పుడు చేస్తాం అనే అంశాన్ని పరిగణలోనికి తీసుకుంటే స్నానాలు మూడు విధములు. అవి

నిత్య స్నానం : ప్రతీరోజూ చేసే స్నానం నిత్య స్నానం.

నైమిత్తిక స్నానం : ఒక నిమిత్తాన్ని పురస్కరించుకొని చేసేది నైమిత్తికం. గ్రహణం సమయములో, కక్కిన వెంటనే, క్షౌరం చేసుకున్న తరువాత, చెడ్డకలలు కన్న తరువాత, సంసారసుఖం అనుభవించిన తరువాత, ఎముకను పట్టుకొన్నపుడు, స్మశానానికి వెళ్ళినపుడు స్నానం చేయాలని పెద్దల అభిప్రాయం. ప్రసవించిన స్త్రీని ముట్టుకొన్నప్పుడు, రజస్వలయైన స్త్రీని ముట్టుకొన్నప్పుడు, శవాన్ని ముట్టుకొన్నప్పుడు, శవాన్ని అనుసరించి వెళ్ళిన తరువాత, ఇలా ఒక కారణం చేత చేసే స్నానం నైమిత్తికమన్నమాట.

కామ్య స్నానం : ఒక కోరికతో చేసేది కామ్య స్నానం. తీర్థాదులలో, పుష్కరాలలో, రధసప్తమికి, కార్తీక మాసంలో, మాఘఫాల్గుణాలలో విశేష ఫలాలనుద్దేశించి చేసేదానికి, తన జన్మనక్షత్రం, వ్యతీపాత, వైదృతియను యోగాలు కలిసే రోజుల్లోగాని, పర్వతిథులలో చేసేది కామ్య స్నానం.

స్నానానికి ఉపయోగించే పదార్ధాన్ని బట్టి స్నానాలు రెండు విధములు. అవి 

ముఖ్య స్నానం : ఇది నీటిని ఉపయోగించి చేసేది (ఏంటండీ అలా చూస్తున్నారు? స్నానం నీటితో కాక ఇంక దేనితో చేస్తారు అనా? అయ్యో అక్కడకి వస్తాను కాని శాంతంగా ముందు ఇది చదవండి). ఇది మళ్ళీ రెండు రకాలు 

• మంత్రం లేదా బ్రాహ్మ్యం : వేదములలో చెప్పబడిన నమక, చమక, పురుష సూక్తములను, మార్జన మంత్రములను ఉచ్ఛరిస్తూ చేసేది "మంత్ర స్నానం". మంత్రించిన నీళ్ళని నెత్తిమీద చల్లుకోవడమే బ్రాహ్మ్య స్నానం.
  
  
  "ఓం ఆపోహిష్టామ యోభువః
  
  తాన ఊర్జే దధాతన మహేరణాయచక్షసే
  
  యోవశ్శివతమోరసః
  
  తస్య భాజయతేహనః
  ఉశతీరివ మాతరః 
  తస్మారంగా మామవో
  యస్యక్షయాయ చ తనః
  ఆపో జన యధాచనః " 
  
  
  అనే మంత్రముతో పైన నీటిని చల్లుకుంటారు. పూజలు చేసేటప్పుడు కూడా గంగేచ, యమునేచ, గోదావరీ, సరస్వతీ, నర్మదా, సింధు, కావేరీ జలేస్మిన్ సన్నిధింకురు అని నీళ్ళని మంత్రించి పూజాద్రవ్యాణి సంప్రోక్ష్య, దేవస్య, ఆత్మానం సంప్రోక్ష్య అని మంత్రించిన నీళ్ళని చల్లాకనే పూజా విధానాలు మొదలుపెడతాం.

• వారుణం :  ఇది మామూలు నీళ్ళతో చేసేది. మనమందరం ఎక్కువగా చేసేది ఇదే. మనలో నిరంతరం విద్యుత్తు ప్రవహిస్తూ, ఎప్పటికప్పుడు విద్యుచ్ఛక్తి ఉత్పత్తి అవుతూ, బయటకు పోతూ ఉంటుంది. ఇలా నిరంతరం జరుగుతూ ఉంటేనే మనం ఉత్సాహంగా, ఉల్లాసంగా ఉంటాం. ఈ ప్రక్రియను "electro-magnetic activity” అంటారు. నిజానికి శుచితో పాటు నీళ్ళతో దేహాన్ని తడపడంవల్ల లోపల ప్రవహిస్తున్న విద్యుచ్ఛక్తిని బయటకు పంపడం కూడా స్నానపు ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. అందుకే పొద్దున్నే స్నానం చేయాలనే సంప్రదాయాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. శరీరం మీద నీళ్ళు పడినప్పుడు, ఆ నీళ్ళు లోపలి విద్యుచ్ఛక్తిని పీల్చుకుంటాయి. ఆ రకంగా లోపలి విద్యుచ్ఛక్తి బయటకు వెళ్తుంది. ఆ ప్రక్రియ మొదలవగానే చురుకుదనం ప్రవేశిస్తుంది. పుణ్య నదులలో స్నానం ఆచరించడాన్ని కూడా వారుణ స్నానం అంటారు.

అముఖ్యం లేదా గౌణ స్నానం : నీరు లేకుండా చేసే స్నానాన్ని గౌణ స్నానం అంటారు (మీరు చదివినది నిజమే! నీరు లేకుండా కూడా స్నానం చేయచ్చు). ఇది అయిదు రకాలు 

• ఆగ్నేయస్నానం : హోమ భస్మాన్ని లేపనంగా పూసుకోడాన్ని ఆగ్నేయ స్నానం లేదా విభూది స్నానం అంటారు. అంటే ఒంటి నిండా విభూతి పూసుకుంటే దానిని విభూతి స్నానం అంటారు. అదెక్కడి స్నానం అనుకుంటున్నారా? చెప్తాను వినండి కాదు రాస్తాను చదవండి. భస్మానికి మూడు హంగులు కావాలి. ఒకటి, కాలగలిగే పదార్ధం. రెండు, అది రాజుకుని అంటుకోడానికి తగినంత వేడి. మూడు, ఆ వస్తువు మండడానికి తగినంత ఆమ్లజని సరఫరా. అప్పుడే ఆ వస్తువు కాలుతుంది. కాలగా మిగిలిన దానిని బూడిద అంటాం. విభూది ఒక రకం బూడిదే అలానే నీరు కూడా ఒక రకం బూడిదే. ఉదజని వాయువుని ఆమ్లజని సమక్షంలో మండించగా మిగిలిన బూడిదే నీరు. కనుక, మండవలసిన పదార్ధం అంతా మండిపోగా మిగిలినవే బూడిద, నీళ్ళూను. బూడిద ఒంటినిండా రాసుకోడానికీ, నీళ్ళు ఒంటి మీద పోసుకోడానికీ మధ్య ఉన్న వైజ్ఞానిక పరమైన సారూప్యాన్ని మనవాళ్ళకి తెలిసే ‘విభూది స్నానం’ అన్న పేరు పెట్టడం జరిగింది.

"శ్రీకరంచ పవిత్రంచ శోకరోగ నివారణం|

లోకే వశీకరణం పుంసాం భాస్మత్రైలోక్య పావనం||" 

పరమ పవిత్రమైన, అనారోగ్యాలను పోగొట్టే, సంపదలను చేకూర్చే, బాధలను నివారించే, అందరినీ వశంలో ఉంచుకునే విభూతిని ముఖాన పెట్టుకుంటున్నాను అని  ఈ శ్లోక భావం. విభూతి చర్మవ్యాధులను నివారిస్తుంది, రక్తాన్ని శుద్ధి చేస్తుంది. ప్రతిరోజూ విభూతిని ధరించడం వల్ల రక్తంలో ఉండే దోషాలు, మలినాలు పోయి, రక్తప్రసరణ సవ్యంగా ఉంటుంది. విభూతి క్రిమినాశినిగా పనిచేస్తుంది. నుదురు, భుజాలు మొదలైన శరీర భాగాలపై స్వేదంవల్ల జనించిన క్రిములు కలిగించే రోగాలనుండి రక్షిస్తుంది. శరీర ఉష్ణోగ్రత హెచ్చుతగ్గులు లేకుండా సమంగా ఉండేట్లు చేస్తుంది. ఆకలిని పెంచుతుంది. ఉద్రేకాలను తగ్గించి, శాంత స్వభావాన్ని చేకూరుస్తుంది. విభూతి స్వచ్చమైన తెల్లటి రంగులో ఉంటుంది కనుక ఇది నిర్మలత్వానికి సంకేతం. విభూది అంటే ఐశ్వర్యం అనే భావన కూడా ఉంది కనుక ఈ విభూది స్నానం చేస్తే ఐశ్వర్యవంతులం అవుతామన్న ఉద్దేశ్యంతో కూడా దీనిని ఆచరిస్తాం.

• భౌమస్నానం : పుణ్య నదులలో దొరుకు మన్ను లేక పుట్ట మన్ను మొదలగు పవిత్ర మృత్తికను ఒంటి నిండా అలముకొని మృత్తికా మంత్రములతో చేసేది "భౌమ స్నానం". దీనినే mud bath  అంటారు. పంచభూతాల్లో మట్టి ఒకటి. మనం కాలు మోపాలన్నా, మనకు సర్వాన్నీ ప్రసాదించే చేట్టుచేమలను పెంచాలన్నా మట్టే కదా అవసరం. మట్టి లేకపోతే మనకు మనుగడే లేదు. పుట్టింది మొదలు, చనిపోయేవరకూ మట్టితో మనకు విడదీయరాని సంబంధం ఉంటుంది. చివరికి తుది శ్వాస విడిచిన తర్వాత ఈ శరీరం మట్టిలోనే కలిసిపోతుంది. భస్మ స్నానం, మృత్తికా స్నానం పూర్తయిన తర్వాతనే  క్రొత్త యజ్ఞోపవీతం వేసుకోవాలనేది శాస్త్రం. మట్టిలో ఎన్నో క్రిముల్ని సంహరించే శక్తితో పాటు గాయాలని మాన్పగల శక్తి కూడా ఉంది.

• వాయవ్యస్నానం : ముప్పయి మూడు కోట్ల దేవతులు నివశించియున్న గోవులు నడుస్తుండగా వాటి కాళ్ళ నుండి రేగే మట్టి మన మీద పడేలా నడవడం. విభూతిని పెట్టుకోవడం, గోధూళిలో విహరించడం అనేవి పవిత్రమైన అంశాలుగా పద్మ పురాణం చెప్తోంది. గోధూళిలో ఉండే కమ్మటి వాసన మనకు అనుభవమే! అది శాస్త్రీయంగా కూడా ఎంతో మేలు చేస్తుంది.

• దివ్యస్నానం : లోక భాంధవుడు, జగత్ చక్షువు, కర్మ సాక్షి అయినటువంటి సూర్య భగవానుడు ఆకాశంలో ఉండి సూర్య కిరణాలను వెలువరిస్తున్నపుడు వర్షం నీటిలో తడవడాన్నే దివ్య స్నానం అంటారు. అంటే, ఒక్కోసారి ఎంతమాత్రం మబ్బు పట్టకుండా ఎండలోనే వాన వస్తుంది కదా! అలాంటి వర్షంలో తడవడాన్ని దివ్య స్నానం అంటారు. ఇది చాలా అరుదైనది. అవకాశం వస్తే వదలకండి.

• మానసిక స్నానం : అంటే మానసికంగా చేస్తాం తప్ప నిజంగా చేసే స్నానం కాదు. నిత్యం నారాయణ నామ స్మరణతో కామ క్రోధ లోభ మోహ మద మాత్సర్య అహంకార ఢంభ దర్పదైన్యాది మాలిన్యాలను మనస్సులో చేరనీక పోవడం "మానస స్నానం". ఇది మహత్తర స్నానం. మహా ఋషుల చేత ఆచరింప బడుతుంది. పైపై స్నానాలు కాకిస్నానాలు ఎన్ని చేసినా లోపలి దేహానికి కూడా చేయించినప్పుడే అది సంపూర్ణ స్నానం అవుతుంది.
  
  

ఖస్థితం పుండరీకాక్షం చింతయేత్ పురుషోత్తమం| అనంతాదిత్యసంకాశం వాసుదేవం చతుర్భుజం||
శంఖచక్ర గదా పద్మధారిణం వనమాలినం| ధ్వజ వప్ర అంకుశైర్లక్ష్య పాదపద్మం సునిర్మలం||
త్వత్పాదోదజాం గంగాం నిపతంతీం స్వమూర్ధని| చింతయేత్ బ్రహ్మరంధ్రేణ ప్రవిశంతీం స్వకాంతమం||
తయా సంక్షాళయే త్సర్వమంతర్దేహగతం మలం| తత్ క్షణాత్ విరజా మర్త్యో జాయతే స్ఫటికోపమ:||
ఇదం మానసికం స్నానం ప్రోక్తం హరిహరాదిభి:| సార్దత్రికోటి తీర్ధేషు స్నానాత్కోటి గుణాధికం||

యోనిత్యమాచరేద్దేవం సవియెనారాయణ స్మృత:| కాలమృత్యు మతిక్రమ్య జీవత్యేవ నసంశయ:||

అంటే పరమాకాశంలో ఉండే పురుషోత్తముడయిన వాసుదేవుడిని, నాలుగు భుజములు కలవాడిని, శంఖ చక్ర గద పద్మము వనమాలలను  ధరించినవానిని, ధ్వజాదులనే మంగళకరమైన గుర్తులున్నవానిని ధ్యానించాలి. వాని పాద పద్మముల నుండి పుట్టిన గంగను తన శిరస్సుపై పడి బ్రహ్మరంధ్రం వెంబడి హృదయంలో ప్రవేశించే దానిగా భావించాలి. ఆ గంగచేత తన పాపలు పోతున్నట్లుగా చింతించాలి. అప్పుడు స్ఫటికం మాదిరిగా మలినాలు లేకుండా నిర్మలంగా ఉండి మృత్యువును దాటగలరు. ఇలా హరిహరులను తలుచుకుంటూ చేసే మానసిక స్నానం కోటి పుణ్య నదులలో చేసిన స్నానం కన్నా గొప్పది అని దీని భావము.

ఇడా భాగీరథీ గంగా, పింగళా యమునా స్మృతా| తయోర్మధ్యగతా నాడీ, సుషుమ్నాఖ్యా సరస్వతీ||
జ్ఞానహ్రదే ధ్యానజలే రాగద్వేష మలపహే| య:స్నాతి మానసే తీర్ధే సయాతి పరమాం గతిం||
అచ్యుతోహం అనంతోహం గోవిందోహం అహం హరి:| ఆనందోహం అశేషోహం అజోహం అమృతోస్మ్యహం||
నిత్యోహం నిర్వికల్పోహం నిరాకారోహం అవ్యయ:| సచ్చిదానందరూపోహం పరిపూర్ణోస్మి సర్వదా||
బ్రహ్మైవాహం నసంసారీ, ముక్తోహమితి భావయేత్| ఆశక్నువన్ భాపయితుం వాక్యమేతత్ సమభసేత్||

ఏవం య: ప్రత్యహం స్మృత్వా, మానసం స్నానమాచరేత్| సదేహాంతే పరబ్రహ్మపదం యాతి నసంశయ:||

ఎడమ ముక్కులోనున్న ఇడానాడిని భాగీరథిగా, కుడి ముక్కులో నున్న పింగళనాడిని యమునగా, వాటి మధ్యలో నున్న సుషుమ్నును సరస్వతిగా భావించాలి. రాగద్వేషాలనే మాలిన్యాన్ని పోగొట్టే జ్ఞానమనే సరస్సులో స్నానం చేసినట్లు భావించి నేనే అచ్యుతుడను, గోవిందుడను, హరిని, ఆనందరూపుణ్ణి, చావు పుట్టుకలు లేని పరమాత్మ స్వరూపాన్ని నేనే అని భావిస్తూ మనస్సులోనే స్నానం చేస్తున్నట్లుగా భావించి తరించాలి అని దీని భావము.

ఇహ మిగతా రకాల స్నానాల గురించి చెప్పుకోవాలంటే అభ్యంగన స్నానం. ఇది కనీసం నెలకి రెండు సార్లయినా అందరూ చేయాలి! మరి దాని వలన ప్రయోజనాలేమిటో  చూద్దాం -

1. వేడినీటి స్నానం చర్మాన్ని బలపరచి, చర్మంపైగల క్రిములను సంహరిస్తుంది. నూనె మర్దన శరీరంలో రక్తసరఫరా మెరుగుపరచి ఆరోగ్యవంతమైన చర్మాన్నిస్తుంది.

2. సౌనా పేరుతో నేడు చేయబడే స్టీం బాత్ లు చర్మకణాలను పూర్తిగా శుభ్రపరచి, చర్మ రంధ్రాలు స్వేచ్ఛగా గాలి పొందేలా చేస్తాయి.

3. శరీర వెనుక భాగ చర్మం, పిరుదులు, భుజాలు, మొదలైనవి గట్టిగా వుంటాయి. వేడినీరు తగిలితే ఆ భాగాల లోని నొప్పులు, మంటలు మొదలైనవి తగ్గుతాయి. ముఖంపైన, తలపైన వేడినీరు వాడటం వలన జుట్టు ఊడే ప్రమాదం కూడా వుంది.

4. వేడి నీటి తలంటు స్నానం చర్మానికి నూనెను ఇచ్చి మెత్తబడేట్ల చేస్తుంది. నూనెతో మర్దన, పసుపు శనగపిండిలతో కూడిన పేస్టు రోగాలను తెచ్చే క్రిములను నశింపజేస్తుంది. చర్మం దురదలు, మంట తగ్గుతాయి. అపుడపుడూ అభ్యంగన స్నానం చేస్తే, మైండ్ చక్కటి రిలాక్సేషన్ పొంది చురుకుగా వుంటుంది. వేడినీటిలో సువాసన ద్రవ్యాలు వేస్తే అవి చర్మానికి సహజ కాంతి నిచ్చి చెడు వాసనలను పోగొడతాయి.
 
ఇవే కాక నేతితో స్నానం చేయుట వలన ఆయుర్దాయం పెరుగుతుంది; పెరుగు, ఆవుపేడతో స్నానం చేయుట వలన లక్ష్మీ వర్ధనము; దర్భలతో చేయుట వలన సర్వ పాపాలు తొలగుతాయి; సర్వ గంధాలతోటి స్నానం చేస్తే సౌభాగ్యము, ఆరోగ్యము అభివృద్ది చెందుతాయి; ఆమలక స్నానము అంటే ఉసిరికాయని వేసి చేసిన స్నానం వలన దారిద్ర్యాలు తొలగుతాయి; నువ్వులు మరియు తెల్ల ఆవాలతో చేసిన స్నానం అమంగళనివారకము; నువ్వులతో కాని తెల్ల ఆవాలతో కాని ప్రియంగువుతో కాని స్నానం చేస్తే సౌభాగ్య వర్ధనము; మోదుగ, మారేడాకులు, రెల్లు, తామర, కలువ, కడిమి పువ్వులతో స్నానం చేస్తే లక్ష్మీ వర్ధనమే కాక శుభప్రదం; నవరత్నాలతో స్నానము చేస్తే యుద్ధ విజయం; బంగారము వేసిన నీటితో స్నానం చేస్తే ఆయుష్షు, మేధా శక్తి పెరుగుతాయి అని రక రకాల స్నానముల వలన కలిగే ఫలితాలను గురించి శ్రీ విష్ణు ధర్మోత్తర పురాణములో చెప్పబడింది.  

ఇప్పుడు ఎవరయినా మీ దగ్గరకి వచ్చి స్నానం చేశారా అని అడిగితే ఏం చెప్తారు? జంధ్యాల గారి చిత్రాలలో సుత్తి వీరభద్రరావు లాగా ఏం స్నానం? నీళ్ళ స్నానమా? బూడిద స్నానమా? మట్టి స్నానమా? తొట్టి స్నానమా? గాలి స్నానమా? ఎండ స్నానమా? వాన స్నానమా? మనసు స్నానమా? పూల స్నానమా? పూల రేకుల స్నానమా? అని అడగచ్చు పొరపాటున అవతలి వ్యక్తి నీళ్ళ స్నానం మహాప్రభో అని అంటే మళ్ళీ వేడి నీటి స్నానమా? చన్నీటి స్నానమా? పన్నీటి స్నానమా? కన్నీటి స్నానమా? మంచి నీటి స్నానమా? ఉప్పునీటి స్నానమా? బావి నీటి స్నానమా? గోతి నీటి స్నానమా? బోరింగు పంపు నీటి స్నానమా? కుళాయి నీటి స్నానమా? అంటూ అడిగిన వాళ్ళకి తలంటు పోసేయచ్చు. అది సంగతి ఇహ మీరు చెలరేగిపోతారని నాకు తెలుసుగా! 

తనెవరు?

బాధకి ఓదార్పునిస్తుంది

చేతిలో ఒదిగిపోతుంది
శ్వాసకి క్రొత్త ఊపిరినిస్తుంది
ఆలోచనలకి పదును పెడుతుంది

స్పర్శ స్పర్శకీ ఉత్తేజపరుస్తుంది
ముద్దు ముద్దుకీ మత్తెక్కిస్తుంది 
నర నరాల్లో తనే నిండుతుంది
ఒంటిలో ఉష్ణాన్ని పెంచుతుంది

బూడిదవుతూ దగ్గరవుతుంది
దగ్గరయిన కొద్దీ బూడిద చేస్తుంది
ప్రేమను అందిస్తూనే
ప్రాణాల్ని తీసుకుంటుంది

తనెవరో మీకు ఈ పాటికే అర్ధమయ్యింది కదూ! అర్ధమయ్యినా అవ్వకపోయినా ఈ పాట విని ఆనందించండి. మీకు  తెలిసింది కదా! ఇప్పుడు ఇది  చూడండి.

శ్రీ గురుభ్యోం నమః

"గురుబ్రహ్మ గురు విష్ణుః
గురుదేవో మహేశ్వరః
గురు సాక్షాత్ పరబ్రహ్మ
తస్మై శ్రీ గురవే నమః"         అంటూ గురువులని త్రిమూర్తుల స్వరూపంగా భావించి ఆరాధించడం మన హిందూ సాంప్రదాయం. మనకి ఎంతో విజ్ఞానాన్ని అందిస్తూ బ్రహ్మవుతారు, జ్ఞాన సంపదని కాపాడుకుంటూ, పెంపొందించుకునేలా చేస్తూ విష్ణువవుతారు, అజ్ఞానం, అహంకారాలను నాశనం చేస్తూ శివుడు అవుతారు.  మాతృదేవోభవ, పితృదేవోభవ, ఆచార్యదేవోభవ అంటూ తల్లిదండ్రుల తర్వాత మనం గురువుని స్మరిస్తాం.

అజ్ఞాన తిమిరాంధస్య జ్ఞానాంజన శలాకయా
చక్షురున్మీలితం యేన తస్మై శ్రీ గురవే నమః

విద్యను నేర్పేవాడు గురువు అని అందరికీ తెలిసిన విషయమే అయినా సంస్కృత అర్ధాన్ని తీసుకుంటే, గు అనగా చీకటి లేదా అంధకారం మరియు రు అనగా వెలుతురు లేదా ప్రకాశం. ఈ రకముగా చూసుకుంటే గురువు మనలోని అజ్ఞానం అనే అంధకారాన్ని తొలగించి బ్రహ్మవిద్య అనే ప్రకాశాన్ని అందించేవాడు. విద్య లేని వాడు వింత పశువు అని కూడా ఉంది కనుక ఆ రకముగా చూసుకుంటే మనలని మనిషిగా తీర్చిదిద్దేవాడు అని కూడా చెప్పుకోవచ్చును.

రకములు  
గురువులు ప్రధానముగా ఏడు రకములు అని మన శాస్త్రాలలో చెప్పబడింది. అది ఎవరనగా:

• సూచక గురువు - చదువు చెప్పేవాడు
• వాచక గురువు - కుల, ఆశ్రమ ధర్మాలను బోధించేవాడు
• బోధక గురువు - మహామంత్రాలను ఉపదేశించేవాడు
• నిషిద్ధ గురువు - వశీకరణ, మారణ ప్రయోగాలు నేర్పేవాడు
• విహిత గురువు - విషయ భోగముల మీద విరక్తి కలిగించేవాడు
• కారణ గురువు - జీవబ్రహ్మైక్యాన్ని బోధించేవాడు
• పరమ గురువు - జీవాత్మ, పరమాత్మ ఒకటే అని ప్రత్యక్షానుభవాన్ని కలిగించేవాడు.

ఎవరు గురువు?

విద్యను నేర్పిన ప్రతీ ఒక్కళ్ళూ గురువులు కాలేరు. గురువు అనిపించుకోవడానికి కొన్ని లక్షణాలు ఉండాలి. అవేమిటంటే:

శాంతో దాంతః కులీనశ్చ వినీతః శుద్ధవేషవాన్
శుద్ధాచార సుప్రతిష్టః శుచిర్దక్షః సుబుద్ధిమాన్
ఆధ్యాత్మ జ్ఞాననిష్ఠశ్చ మంత్రతంత్ర విశారదః
నిగ్రహాన గ్రహేశక్తో గురురిత్యభి ధీయతే.

అంటే శాంతమూర్తి, ఇంద్రియ నిగ్రహం కలవాడు, జ్ఞాన సంపదలో ధనవంతుడు, వినయవంతుడు, మంచి వేషధారణగలవాడు, పరిశుద్ధుడు, ఆచార వంతుడు, గౌరవనీయుడు, పవిత్రుడు, బుద్ధిమంతుడు, మంత్రతంత్రములలో నిష్ణాతుడు, నిగ్రహానుగ్రహశక్తుడు అయినవాడు మాత్రమే గురువు అనిపించుకుంటాడు అని ఈ పద్యం యొక్క భావం.

పూర్వకాలంలో గురుకులానికి వెళ్ళి విద్యాభ్యాసం పూర్తి అయిన తరువాతనే ఇంటికి తిరిగి వచ్చేవారు. అప్పటిలో గురుపత్ని భోజనంలో ఆముదం వేస్తోందో నెయ్యి వేస్తోందో కూడా గమనించనంత విద్యా పిపాసతో ఉండేవారుట. ఈ విషయాలన్నీ మనందరికీ తెలిసినవే అయినా ఈ రోజు ఒక్క సారి మళ్ళీ గుర్తుచేసుకున్నాం.

నా దృష్టిలో సకల ప్రాణులకీ మొదటి గురువు కన్న తల్లి. మనకి ఊహ తెలిసినప్పటినుండీ తల్లి దగ్గరే చాలా విషయాలు నేర్చుకుంటాం. నా విషయంలో నాకు ఇద్దరు తొలి గురువులు అమ్మ, అమ్మమ్మ. అమ్మ చదువుకి సంబంధించిన విషయాలు, బయట ప్రపంచాన్ని పరిచయం చేస్తే అమ్మమ్మ ఆధ్యాత్మికతకి, సంస్కృతికి, సాంప్రదాయాలకి, ఆచార వ్యవహారాలకి, కట్టుబాట్లకీ, జీవన విధానాలకీ సంబంధించి ఎన్నో విషయాలు చాలా ఓపికగా చెప్పేది. అసలు ఉమ్మడి కుటుంబాలలో లేదా కనీసం పెద్ద వాళ్ళ నీడలో పెరిగిన పిల్లలకి ప్రేమాభిమానాలు, లోకజ్ఞానం ఎక్కువ అని నా అభిప్రాయం. తల్లిదండ్రులు ఉద్యోగాల హడావిడిలో ఉంటే పిల్లలకి తోడు నీడగా పెద్దవాళ్ళు ఉండటం ఎంతో ఉపయోగకరం. ఆ రకముగా నా తొలి గురువులు ఒక మనిషిగా ఎలా ఉండాలో నేర్పారు.

నన్ను బడిలో వేశాక ఎంతో మంది ఉపాధ్యాయులు వచ్చేవారు విద్యాబోధనకి కాని వాళ్ళెవరూ నాకు దాని రుచిని చూపించలేకపోయారు. క్లాసుకెళ్ళామా, పాఠం చెప్పామా, వచ్చామా అని వాళ్ళ బాధ్యతని వారు సక్రమంగా నిర్వహించినా నాలో చదువుకునే జిజ్ఞాసని పెంచలేదు. మార్కుల కోసం చదవడం, మంచి రాంకులు తెచ్చుకోవడం తప్ప చదువులో ఉన్న మాధుర్యం, ఆ సారం నాకు నా పదవ తరగతి దాకా తెలియదు. అప్పుడు వచ్చారు ప్రవీణ్ మాష్టారు. వచ్చిన మొదటి రోజే ఈ పుస్తకాలన్నీ పక్కన పాడేయండి ఇది క్లాసురూం కాదు నేనిప్పుడు ఒక చిన్న కధ చెప్పడానికి వచ్చా అంటూ పాఠం అంతా చక్కగా పిట్ట కధలా చెప్పేవారు. నాకెంతో నచ్చేసేది. అదే కాకుండా ఎలా చదివితే ఎప్పటికీ మర్చిపోకుండా గుర్తుపెట్టుకోగలం, బొమ్మలు ఎలా వేస్తే అందంగా సులభముగా వేయచ్చో చెప్పేవారు. ఇంటర్లో కూడా ఆయనే మాకు జంతు శాస్త్రాన్ని (Zoology) బోధించేవారు. అలా ఆయన నాకు చదువు మీద ఆసక్తిని కలిగించారు. 

తరువాత నా జీవితాన్ని ప్రభావితం చేసింది మాత్రం మా దిల్బర్ హుస్సేన్ మాష్టారు. చదువు మీద ఆసక్తి, చదవాలన్న తపన ఉండేవి తప్ప డిగ్రీకి వచ్చేసరికి మనస్ఫూర్తిగా చెప్పాలంటే నాకు ఏ ఒక్క విషయం మీదా కూడా సంపూర్ణ అవగాహన లేదు. ఆయన మాకు biochemistry చెప్పేవారు. అసలు డిగ్రీకి వచ్చినా చూడకుండా గ్లూకోస్ నిర్మాణం వేయడం కూడా రాని నాతో నిద్రలో లేపినా కూడా కొన్ని కష్టతరమయిన pathways అన్నీ వేసేలా చేసేసారు అంటే ఆయన బోధనా శైలి ప్రత్యేకంగా చెప్పక్కర్లేదు. సమయమెంతయ్యిందో కూడా చూడకుండా సందేహం కలిగిన వెంటనే ఆయనకి దూరవాణి చేస్తే నిద్రలోనించి లేచి (అర్ధరాత్రి దాటేది) మరీ నా సందేహాలని నివృత్తి చేసి పడుకునే ఆయన ఓపికకి జోహార్లు. ఆయన చెప్పే ప్రతీ క్లాసు చాలా శ్రద్ధగా విని ప్రపంచంలో ఇప్పటిదాకా ఆ పాఠానికి సంబంధించి ఏమేమి పరిశోధించారో అదంతా సేకరించి నోట్స్ తయారుచేసుకుని ఆయనకి చూపించి దిద్దించుకునేదానిని. ఆ రోజునించి నాకు జ్ఞాన దాహం బయలుదేరింది. ఆ మూడేళ్ళు ఎలా గడిచాయో తెలియదు. గురుకులంలో చదివే అంత శ్రద్ధతో నేను నా జీవితంలో చదివిన రోజులు అంటే డిగ్రీనే. నా జిజ్ఞాసకి తోడుగా మా మాష్టారు కూడా నాకు ప్రతీ టాపిక్ మీద కొన్ని వేల రకాలుగా ప్రశ్నలని తయారుచేసి ఇస్తే నాకు ఎంతో ప్రోత్సాహకరంగా ఉండేది. నేను ఒక్క కోచింగ్ కూడా లేకుండా ఆంధ్ర విశ్వ విద్యాలయంలో biochemistry  లో రాంక్ తెచ్చుకున్నా, ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయంలో integrated PhD వ్రాత పరీక్షలో నూటికి నూరు శాతం తెచ్చుకున్నా, CSIR UGC NET రాసిన మొదటిసారే విజయం సాధించినా అంతా అయన పెట్టిన భిక్షే. నాకు నా పేరుకి ముందు Dr అని చూసుకోవాలని తప్ప ఎప్పటికి చేయాలి అన్న అవగాహన లేని రోజులలో ఆయన ఒక మాట అన్నారు. పాతికేళ్ళకి డాక్టరేటు చేస్తే అది చాలా పెద్ద విషయం, నా విద్యార్థులలో అలా ఒక్కళ్ళు చేసినా నేను గర్వపడతాను అని. నాకు ఇంత చేసిన ఆయనకి ఇదే నేనిచ్చుకునే గురుదక్షిణ. ఆయన కోసం అదే దారిలో ప్రయత్నిస్తున్నా ఇంకొక రెండు సంవత్సరాలలో నేను అనుకున్నది సాధించి ఆయన పాదాల చెంత నా డాక్టరేటు పట్టాని ఉంచాలని, ఆయన కళ్ళల్లో ఆనందం చూడాలని నా కోరిక.

పిల్లలు వృద్ధిలోకి వస్తే ప్రతీ తల్లిదండ్రులూ ఆనందించడం సహజం. కానీ ఏ స్వార్ధం లేకుండా, రక్తసంబంధం లేకుండా మన మంచిని, అభివృద్ధిని కోరుకునే వారు కేవలం మన గురువులే. అటువంటి గురువులందరికీ పాదాభివందనం.

అసలు విద్యాబోధన చేసే వాళ్ళు మాత్రమే కాదు. ఈ సృష్టిలో ప్రతీదీ మనకి గురువే.
ఉన్నది ఉన్నట్టు చెప్పాలని అద్దాన్ని చూసి నేర్చుకో,
ఎంత తొక్కితే అంత పైకి లేవాలని బంతిని చూసి నేర్చుకో అని ఒక పాటలో అంటారు చంద్రబోసు.
ఆలోచిస్తే నిజమే అనిపిస్తుంది. మనకి గురువు అయ్యే అర్హత లేనిది అంటూ ఏదీ లేదు. అయితే ఎలా ఉండాలో నేర్చుకోవచ్చు లేదా ఎలా ఉండకూడదో నేర్చుకోవచ్చు.

మనమెలాంటి పరిస్థితులలో ఉన్నా పదిమందికి సహాయ పడాలని దీపాన్ని చూసి నేర్చుకోవచ్చు.
కావలసినదాన్ని మాత్రమే తీసుకుని అనవసరమయిన దాన్ని వదిలేయాలని అయస్కాంతాన్ని చూసి నేర్చుకోవచ్చు.
ఎప్పుడూ చిరునవ్వుతో వికసిస్తూ ఆ దరహాస పరిమళాలని అందరికీ పంచాలని పువ్వుని చూసి నేర్చుకోవచ్చు.

ఎప్పుడూ హుషారుగా ఉండాలని అమీబాని చూసి నేర్చుకోవచ్చు. 

మా భౌ(బహు)తిక శాస్త్రం చెప్పే మాష్టారు ఒకటి అనేవారు 

be OPTIC in heart,

be DYNAMIC in thought, 

be STATIC in mind, 

be ELECTRIC in character; 

then you will be MAGNETIC everywhere అని.
ఇలా అందరినీ ఒకసారి పేరుపేరునా గుర్తుచేసుకుంటూ, నాకు పాఠాలు చెప్పినా, చెప్పకపోయినా, మాష్టారయిన ప్రతీ ఒక్కళ్ళకీ, సృష్టిలో ఉన్న ప్రతీ ప్రాణికీ, నా స్నేహితులకీ, బంధువులకీ, నా  టపా చదివిన పాఠకులకి అందరికీ ఉపాధ్యాయ దినోత్సవ శుభాకాంక్షలు.
 

ఎంకి

ఈ పదం వినని వాళ్ళు ఉండరేమో కదా!  కాల్పనిక భావ కవిత్వ (రొమాంటిక్ పొయెట్రీ) ప్రేరణతో తెలుగు కవితాభిమానుల గుండెల్లో నిలిచిపోయిన ప్రణయ నాయికలలో ఎంకి, ఊర్వశి, శశికళ, వత్సల, హృదయేశ్వరి ముఖ్యమయినవారు. నండూరి వెంకట సుబ్బారావు గారు రచించిన ఎంకి పాటలు అనే గేయ సంపుటిలో ప్రణయ భావుకతకి  క్రొత్త అందాలు సమకూర్చి గోదావరి మాండలికాన్ని విశాఖ రూపక భేదాలతో ప్రయోగించి తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక క్రొత్త ఒరవడిని సృష్టించారు.

ఎంకి వంటి పిల్ల లేదోయి లేదోయి
మెళ్ళో పూసల పేరు
తల్లో పూవుల సేరు
కళ్ళెత్తితే సాలు
రాసోరింటికైనా
రంగు తెచ్చే పిల్ల.
పదమూ పాడిందంటె
కతలు సెప్పిందంటె
కలకాలముండాలి.
అంసల్లె, బొమ్మల్లె
అందాల బరిణల్లె
సుక్కల్లె నా యెంకి అంటూ ఎంకిని సృష్టించారు నండూరి వారు.

ఎంకి కల్లా కపటం ఎరుగని పల్లె పడుచు. జానపద సౌందర్యానికి ప్రతీక. ప్రణయానికి సంబంధించిన ఎంకి పాటలలో ప్రధానంగా తొలి వలపులు, దాంపత్య జీవితానురాగాలు కలిసిన ఊసులు, బాసలు, వేదనలు, విరహాలు ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తాయి. ఎంకి అనే పాత్రకి నూరేళ్ళు నిండినా ఎప్పటికీ తను అందమయిన ఇరవయ్యేళ్ళ పల్లె పడుచే. ఆమె అమాయకత్వం, అల్లరి చేష్టలు, నాయుడుబావతో ఆమె అనుభవించే ఏకత్వం చదువరులను, శ్రోతలను ముగ్ధులను చేస్తాయి. ప్రేమ, భక్తి, కర్మ ఎంకి పాటల్లో ఒకటిగా వెలువడతాయి, వ్యక్తమవుతాయి. నాయుడు బావకి పూజయినా, సున్నితమయిన పూలయినా, జీవిత  మెరుపయినా అన్నీ ఎంకే.  తనువు తపసుగా, మనసు మంతనముగా, బతుకు పాటగా, పాట యెంకి పల్లదనముగా, నిద్ర అంతా “నారాజు” నీడగా, కలలో కూడా ఎంకి కిలకిలలుగా, జగమంతా నాయుడుబావ సొగసుగా, అద్దములో కూడా ఎంకితో “నిద్దెములు” గా పాట పాడుకుంటారు. “ఎఱ్ఱి నా యెంకి” లో “ఎఱ్ఱి” అంటూనే కవి అనుభవ పూర్వకమయిన జ్ఞానాన్ని మనకు అందిస్తాడు. ఒక విధంగా శ్లేష, ఒకవిధంగా వ్యంగ్యం కనిపిస్తాయి.  శ్రీపాద గోపాలకృష్ణమూర్తి గారు చెప్తారు : “మా నండూరి వారి ఎంకి వాల్మీకి సీతమ్మ కంటె గొప్పది. సీతమ్మ ఎప్పుడన్నా కన్నీరు కార్చింది గాని ఎంకి తన బావకి అశుభమవుతుందని కంట తడిపెట్టనంది.” ఈ ఒక్క వాక్యం చాలేమో ఎంకి పాత్ర గురించి చెప్పడానికి.

నన్ను తలుసుకు యెంకి కన్ను మూయాలి! కనుబొమ్మ సూడాలి! కరిగిపోవాలి!

నన్ను కలలో సూసి నవ్వుకోవాలి! కనుబొమ్మ సూడాలి! కరువు దీరాలి!
నిదరలో సిగపూలు సదురుకోవాలి! కనుబొమ్మ సూడాలి! కమ్మగుండాలి!
పిలుపేదొ యినగానె తెలివి రావాలి! కనుబొమ్మ సూడాలి! కతలు తెలియాలి

ఆహా ఎంత అద్భుతమయిన భావన! ఒకసారి సుతారంగా గుండెని తాకి చిలిపిగా గిలిగింతలు పెట్టి మన గుండెలలోనించి వర్ణించలేని భావన సూటిగా, వెచ్చగా ప్రవహిస్తున్నట్టు ఉంటాయి ఆయన మాటల పాటలు. 1917-1918 మధ్య కాలంలో ఆయన మద్రాసు క్రిస్టియన్ కాలేజిలో బి. ఏ. పరీక్షలకి చదువుకుంటున్న రోజులలో ఒక నాడు కాలేజీ నుండి ట్రాం బండిలో వెళ్తుండగా, గొంతులో సన్నని రాగం బయలుదేరిందిట. దానిని పాడాలని ప్రయత్నించగా సాహిత్యం “గుండె గొంతుకలోన కొట్లాడుతాది” అన్న పల్లవి వచ్చిందిట. అదే మననం చేసుకోగా ఇల్లు చేరేసరికి ఆయన వ్రాసిన మొదటి పాట తయారయ్యింది. అలా మన ఎంకి పాటలు ఊపిరి పోసుకుంటే ఆయన వర్ణనకి, భావాలకి తగ్గటుగా ప్రముఖ చిత్రకారుడయిన అడవి బాపిరాజు గారి చిత్రాలు తోడయ్యి  నండూరి - బాపిరాజు ఎంకిని మనందరి ముందుకి తెచ్చారు. తెలుగు దేశములో పేరొందిన మేటి గాయకులు మహారాజశ్రీ పేరుపల్లి రామకృష్ణయ్య గారు ఎంతో శ్రమపడి, మిక్కిలి శ్రద్ధతో ఎంకి పాటలకి స్వర కల్పన చేశారు. అందువలన మన నండూరి గారు పాడిన ప్రతీ ఎంకి పాట ఒకే స్వరముతో ఉంటాయి. శ్రీ గంటి సూర్యనారాయణ గారు ఎంకి పాటలు అనే పుస్తకాన్నిమొదటిసారి ప్రచురించారు. యెంకి పాటలు రెండు భాగాలుగా వెలువడ్డాయి. "పాత పాటలు" తరువాత చాలా కాలానికి అంటే 27 ఏళ్ళ తరువాత "కొత్తపాటలు" వెలువడ్డాయి.

పల్లెజీవిత విధానం, విశ్వాసధనం, గట్టి కట్టుబాట్లు, వాటిని మనసారా గ్రహించటం, ఆచరించటం, పరిణామ పరిణతులకై ఆశయం మనపై చెరగని ముద్రని వేస్తాయి. వ్యక్తి, సంఘం, దైవం, భక్తి, కర్మ, జ్ఞానం - ఎటునుంచీ చూసినా, ఇవన్నీ మనని పలుకరించి ప్రభావితం చేస్తాయి.  అందుకనే శృంగారానికి, వేదాంతానికి, రెండింటి రంగరింపుకి ఎంకిపాటలని మించిన గానం సాహిత్యంలో ఉండదేమో అనిపిస్తుంది. మామూలు వర్ణనలతో, అలంకారాలతో శృంగార క్రీడల్ని, విలాసాలతో ప్రేమను, చైతన్య స్రవంతిని సమవేగంతో, ఆణిముత్యాలవంటి మాటలలో, ఆడించే ఆటలలో, పాడించే పాటలలో, అమోఘమయిన పట్టుతో, పొదుపుతో ఆలపిస్తారు నండూరి. “ముత్యాలపేరు”ను సహృదయతతో చదివినా, విన్నా మనకివ్వబడిన వర్ణచిత్రంతో, తాదాత్మ్యం చెందుతాము. భరతుడి నాట్యశాస్త్రం ప్రకారం, శాంత రసం ప్రతిపాదన జరిగేవరకు ఎనిమిది రసాలన్నీ ఇమిడి వున్నాయని వివరిస్తారు. శాంతం నవమరసం. అది వచ్చాక దానిని ఉత్తమరసంగా ప్రతిపాదించారు. కాని ఒక విధంగా అది రసం కాదు. కొన్ని గేయాల్లో, గేయాల చివరలో శాంత రసానుభూతి కవికి కలిగింది; ఎంకి నాయుడుబావలకు కలుగుతుంది. వాళ్ళ పాత్రల ద్వారా మనకూ కలుగుతుంది.

నండూరి చెప్తారు: “పాటలు అప్రయత్నంగా వచ్చేటట్లు ప్రసాదించిన యెంకికి కృతజ్ఞుడనా? ప్రోత్సాహము చేసి వీపు తట్టిన అధికార్లవారికా? 50 కవిత్వకళా రహస్యాలు తెలియజెప్పిన మా బసవరాజు అప్పరాయనికా? మువ్వురకును.” ఎంకి పాటలు అప్రయత్నంగా వచ్చినవే. సహజంగా, స్వేచ్చతో, ప్రయత్నమున్ననూ, అప్రయత్నమనే భావన కలిగిస్తాయి. అది కవి గొప్పతనం. హృదయం, మనసు, ఆత్మల సమ్మేళణ ఫలితం. మళ్ళీ నండూరి: “తెలుగుతల్లి యొక్క నిజస్వరూపం చూడవలెనని… తెలుగు పస, తెలుగు నుడి, తెలుగు నాదం, తెలుగు రుచి తెలిసికొని మానవ జాతి సాంప్రదాయాలలోగల సొగసు, జీవనమూ,పదిమందికిన్నీ మనసుకెక్కించవలెనని.. ” ఈ గుణాలన్నిటినీ ఎంకిపాటలు మరపురాని పద్ధతిలో వ్యక్తం చేస్తాయి. ఎంకి పాటలు, కొత్త పాటలు వాస్తవము, అనుభవము, భావన, భావము, ఊహ, దర్శనము, జానపదము, సంగీతము, సాహిత్యము, రసము, సంకేతము, భక్తి, జ్ఞానము (వేదాంతము) వీటన్నింటి రంగరింపు.

ఎటువంటి వారికయినా చక్కగా అర్ధమయ్యే భాషలో ఎన్నో విధములుగా జనుల హృదయాలను దోచుకునే గేయ సంపుటి. ప్రతీ ఒక్కరూ చదివి ఆస్వాదించవలసినవి ఎంకి పాటలు. చదవాలనుకునే వారి కోసం ఇక్కడ జత చేశాను.

యెంకి పాత పాటలు
యెంకి కొత్త పాటలు

ఉట్టి వీరుడు

అంతా కృష్ణ మయం ఈ జగమంతా కృష్ణ మయం కృష్ణ కృష్ణ కృష్ణ కృష్ణ

ఏమిటీ పాట తప్పు రాసా అనుకుంటున్నారా? ఏమీ లేదండీ ఆ పాటలో అంతా రామ మయం కన్నా కృష్ణ మయమే బాగుంటుందని అనిపించింది అందుకనే అలా రాసా. పైగా ప్రతీ మనిషిలోను రాముని లక్షణాలు కనిపించినా  కనిపించకపోయినా కృష్ణుని లక్షణాలు మాత్రం ఏదో ఒక సమయములో ఖచ్చితంగా కనిపిస్తాయి. అంతెందుకండీ! మనకి ముద్దు ముద్దుగా అల్లరి చేసే చిన్న పిల్లలని చూస్తే వెంటనే ఎవరు గుర్తొస్తారు? కృష్ణుడే కదా! అందుకే ఇక్కడ నేను అలాంటి చిత్రాన్నే జతచేసాను. వీడు మా బుల్లి తమ్ముడు.  

శ్రీముఖ నామ సంవత్సర దక్షిణాయన వర్ష ఋతువు శ్రావణ బహుళ అష్టమి, రోహిణి నక్షత్రం నాలుగవ పాదం, బుధవారం రోజు అర్ధరాత్రి కంసుని చెఱసాలలో కృష్ణుడు పుట్టాడు. దేవకి, వసుదేవులకు ఎనిమిదో సంతానంగా శ్రీకృష్ణుడు జన్మించాడన్నమాట. ఆ రోజును ‘శ్రీకృష్ణాష్టమి’గా జరుపుకుంటారు. 

మనకి కృష్ణుడు ఒక మానవుని రూపములో ఉన్న యాదవునిగా తెలుసు. ఇంతకీ కృష్ణుడు ఎక్కడ ఉంటాడు అంటే గ్రహమండలాలని దాటి పైకి వెళ్తూ ఉంటే నక్షత్ర మండలం వస్తుంది, దానిని కూడా దాటితే సప్తర్షి మండలం, అది కూడా దాటితే ధృవపదం వస్తాయి. ఈ ధృవపదాన్నే విష్ణుపదము అనీ, ధృవక్షతి అనీ అంటారు. ఈ ధృవక్షతిలోనే గోలోకము ఉంటుంది. గోలోకములో విష్ణువు కృష్ణుడుగా, ప్రకృతికి స్వరూపమయిన రాధాదేవితో కలిసి పిల్లనగ్రోవిని ఊదుతూ ఆనందిస్తూ, ప్రేమ మయంతో ఉంటాడు. దీనినే బృందావనమని అంటారు. గోలోకానికి పైన గొప్ప అంధకారం వ్యాపించి ఉంటుంది. ఆ అంధకారానికి అవతల విష్ణువు వైకుంఠవాసుడై వెలుగుతూ ఉంటాడు. ధృవుడు సదా విష్ణువును చూస్తూ ఉజ్వల కాంతితో ప్రకాశిస్తే గుంజకు కట్టిన ఆవులాగ సప్తర్షి మండలం అతని చుట్టూరా ప్రదక్షణం చేస్తూంటే, సమస్త నక్షత్ర గ్రహ గణాలతో నిండిన శింశు మార చక్రం అతని క్రిందుగా తిరుగుతూంటుంది. గోలోకానికి దిగువ బ్రహ్మ ఉండే సత్యలోకము, జనలోకము, మహర్లోకము, స్వర్లోకము, భువర్లోకము, భూలోకము అనే ఊర్థ్వలోకాలు ఏడూ; భూలోకానికి దిగువ అథోలోకాలనబడే అతల, వితల, సుతల, రసాతల, తలాతల, మహాతల, పాతాళ లోకాలు ఏడూ కలిసి పదునాలుగు లోకాలకు మీదుగా విశ్వశిఖరాగ్రంపై రాధాకృష్ణులు ఉంటారు. 

గోలోక బృందావనంలో రాధామాధవులు

ఆయన ధర్మానికి ఆటంకం కలిగించే దుష్ట శక్తులను చంపడం కోసమే పుట్టాడని భగవద్గీతలో ఉంది. ఆ మాటకొస్తే దశావతారాలన్నీ కూడా ఆ ఉద్దేశ్యముతో వచ్చినవే కదా! కృష్ణావతారం ముందుగా ఉన్న అవతారములలో (మత్స్య, కూర్మ, వరాహ,నరసింహ, వామన, పరశురామ, రామ) వేటిలోనూ అల్లరి, చిలిపితనం, కొంటెతనం, సరసం అంతగా కనిపించవు. కేవలం లక్ష్యసాధన కోసం మార్గ దర్శకంగా ఉన్నట్టు అనిపిస్తుంది. కృష్ణావతారం మాత్రం అల్లరి చేస్తూ కవ్విస్తూ  కూడా మన లక్ష్యాలని నేరవేర్చుకుంటూ అందరి మనసుల్నీ గెలుచుకోవచ్చని చెప్తుంది. అరిషడ్వర్గ నాశనం, ఇంద్రియనిగ్రహం, ఆత్మ జ్ఞానం, ఆనందం, ప్రేమామృతం, సత్సాంగత్యం, మొదలయినవెన్నో మనకి తెలియచేసిన అవతారపురుషుడు శ్రీ కృష్ణుడు. ఉట్టులన్నీ కొల్లకొట్టి తీసుకెళ్ళి యాదవులతో పంచుకుంటూ చల్దులారగించినా, కుచేలుని స్నేహంలో సేద తీరినా, గోపికల చీరలన్నీ ఎత్తుకెళ్ళి వాళ్ళని ఆటపట్టించినా, గోవర్ధన గిరిని ఎత్తి జనుల్ని కాపాడినా, కాళింగుని పడగలపైన నృత్య ప్రదర్శన ఇచ్చినా, కురుక్షేత్ర యుద్ధాన్ని రక్తి కట్టించినా, గీతాబోధ చేసినా అది ఆ నల్లనయ్యకే సాధ్యమయ్యింది.  యుద్ధంలో పాంచజన్యాన్ని పూరించి శత్రువుల గుండెల్లో భయాన్ని నింపగల ఈ నల్లనయ్యే అదే చేతితో మురళిని పట్టి పశువులని సైతం ఆనంద డోలికల్లో ముంచగల సమర్ధుడు. భక్తికి, ప్రేమకి ఎప్పుడూ తలవంచుతూ ప్రేమ రసాన్ని పంచిన ప్రేమామయుడు. ఇద్దరమ్మల గారాల కిట్టయ్య చిన్న తులసి దళానికి లొంగాడు అంటే ఆయన హృదయం మనకి తేటతెల్లమవుతోంది.

కృష్ణాష్టమి అనగానే  గుర్తుకొచ్చేవి శ్రీ కృష్ణుని బుల్లి పాదాలు మరియు ఉట్టి కొట్టే సంబరాలు. ఇంటి ముందు చిన్ని కృష్ణుడి పాదాలు వేస్తారు. దేవుడు మన ఇంట్లోకి నడచి వచ్చాడు అన్న భావన కోసం. ఇహ ఉట్టి అంటే చూరుకు తాడుతో ఉచ్చులా కట్టి వేలాడదీసే సాధనం. పల్లెల్లో వండిన ఆహారపదార్దాలను, పాలు, పెరుగు లాంటివి కుండలో పెట్టి చూరు నుంచి వేలాడ తీసిన ఉట్టిలో భద్రంగా పిల్లులకు, కుక్కలకు అందకుండా పెడ్తారు. చిన్ని కృష్ణుడికి వెన్న అన్నా పెరుగు అన్నా మహాప్రీతి అనేది మనందరికీ తెలిసిందే. అలనాడు గోకులంలో ఇళ్లలోని ఉట్లపై గల వెన్న కుండలను చిన్ని కృష్ణుడు దొంగిలించి తన మిత్రబృందంతో కలిసి ఖాళీ చేసేవాడు.

నవనీత చోరుడు అన్న నామం ఆయనకి వెన్నని దొంగలించి తినుట వల్లనే వచ్చినా నవనీతము వంటి మనసు కలిగిన కన్నె పిల్లలందరి మనసును దోచే వాడు కూడా కనుక సార్ధక నామధేయుడయ్యాడు. అందుకే ఆయన్ని ‘వెన్న దొంగ’ అంటూ ముద్దుగా పిలిచేవారు. అందువల్ల గోకులాష్టమి రోజున ‘ఉట్టి కొట్టే’ కార్యక్రమానికి ఉన్న ప్రాధాన్యత అంతా ఇంతా కాదు. ఒక చిన్న కుండ లేదా బుడ్డీలని (ఉట్లని) పెరుగు, మజ్జిగ, పూలు, డబ్బులతో నింపి ఎంతో ఎత్తున కడుతారు. దాన్ని పగులకొట్టడానికి యువకులు పోటీ పడుతారు. ఎవరు పగులకొడితే వారు విజేతలు. విజేతలకు బహుమతులూ ఉంటాయి.అందరూ కలిసి ఈ ఉట్టి కొట్టడం ఓ ఆనవాయితీ. ఇలా కొట్టడానికి ఒక అర్థం ఉంది. కలిసి కట్టుగా ఉంటే ఏదైనా సాధించగలమనే నీతి ఉందని పెద్దలు చెబుతారు.

ఈ కృష్ణాష్టమిని ఒక్కో రాష్ట్రంలో ఒక్కోరకంగా జరుపుకుంటారు. మన రాష్ట్రంలో ఇప్పుడిప్పుడు ఎక్కువగా జరుపుకుంటున్నారు. మనకంటే ఉత్తర భారతదేశంలో అంటే.. మహారాష్ట్ర, గుజరాత్, రాజస్థాన్, బీహార్, ఉత్తరప్రదేశ్, పంజాబ్ రాష్ట్రాలలో బాగా జరుపుతారు. ఉట్టి కొట్టడాన్నే మహారాష్ట్రాలో దహీ హండీ (పెరుగు కుండ) అని అంటారు. దక్షిణ భారత దేశంలో కొంతమంది ఉట్టిని శ్రీరామనవమికీ, మరికొంతమంది సంక్రాంతికీ కొడతారు. కుప్పం నియోజకవర్గంలోని సంక్రాంతి పండుగకు ఉట్టి కొట్టడం మరియు పశువులను వదలడం, భారతీయుల ఆనవాయితీగా నిర్వహిస్తారుట.

నా పదవ తరగతిలో ఒక సారి కృష్ణుడి గుడిలో ఆయనతో ప్రేమలో పడ్డా. అప్పుడు రాసిన చిన్న తవిక ఇది. చదివి మీరు కూడా ఆనందించవచ్చు.

నీ ప్రేమ ఒక సముద్రం
నీ విరహం ఒక ఉపద్రవం
నీ పలుకు సుతారమయిన  చిరుగాలి
నీ మౌనం భయంకరమయిన సుడిగాలి
ఎన్ని వేల అయస్కాంతాలు నీలో ఉన్నాయో
ఎంతమందినయినా ఇట్టే ఆకర్షించే శక్తి ఉంది
నీ మనోహర రూపాన్ని చూసిన నయనాలు రెప్ప వేయటం మరిచాయి
మత్స్యమై మా హృదయ కొలనులో నిరంతరం జలకాలాడుతున్నావు

వద్దు ప్లీజ్...

నువ్వు నీలం రంగు చీరతో ఎదురయితే వయసుని సైతం పక్కన పెట్టి నిన్నందుకోవాలనిపిస్తుంది

నువ్వు దోబూచులాడుతున్న కొద్దీ నీ ఉఛ్ఛ్వాస నిశ్వాసల తాకిడికి మరింత దగ్గరవ్వాలనిపిస్తుంది

నా అడుగులు నీ నుండి దూరంగా వెళ్ళినా కానీ నీ వద్దకే వచ్చి నిన్ను కవ్వించాలనిపిస్తుంది
నిండు పున్నమి నాడు నీ కౌగిలిలో మైమరచి నా ఒంటి తాపాన్ని తీర్చుకోవాలనిపిస్తుంది

నీ మేని సంపదని కొంచెం మమ్మల్ని కొల్లగొట్టనీ
నీ చెంగు చాటున మా కళాత్మకతకి పదును పెట్టనీ
ఉవ్వెత్తున ఎగసిపడుతూ అందాలని దాచిన నీ చీరతో మమ్మల్ని ముంచకు
నీ ఒడిలో ఎన్నో ఆటలాడి సంతోషించే మాతో నువ్వు ఆటలాడకు

ఓ సముద్రమా!
మా ఆనందానికి నీ అనుభూతుల దుప్పటిని ఆప్యాయంగా కప్పు
కానీ దానినే మా మృత్యు కంబళిని చేయవద్దు

సునామీ పేరుతో మా జీవితాలలో విచారాన్ని నింపకు ప్లీజ్ 

శంఖు గాధ

ఈ పేరు వినగానే మీకు శంఖు పంచలు గుర్తొచ్చాయా? అయితే మీరు సాంబారులో కాలు వేసినట్టే. నేను ఇక్కడ ప్రస్తావించేది అక్షరాలా మనం పూరించుకునే శంఖం గురించే!!

శంఖం అనేది రెండు సంస్కృత పదాల కలయిక. శం అంటే ఏదైనా మంచి అని, ఖం అంటే జలము అని అర్ధము.  కాబట్టి జలము ఉంచే మంచి కలశము అని అనుకోవచ్చును. శంఖంలో ఉంచిన నీటిని పవిత్ర తీర్ధముగా ఉపయోగిస్తారు. శంఖంలో పోస్తే కానీ తీర్థం కాదు అనే నానుడి వినే ఉంటారు.

శంఖే చంద్ర మావాహయామి
కుక్షే వరుణ మావాహయామి
మూలే పృధ్వీ మావాహయామి
ధారాయాం సర్వతీర్థ మావాహయామి  అని చదువుతూ నీటిని శంఖంలో ఉంచి తీర్థంగా మారుస్తారు. అప్పుడు ఆ తీర్థాన్ని భక్తులకి  అకాల మృత్యు హరణం సర్వ వ్యాధి నివారణం
సమస్త పాప క్షయకరం శ్రీ పాదోదకం పావనం శుభం అని అంటూ చేతిలో పోస్తారు.

మన పురాణాల ప్రకారము క్షీర సాగర మధనం అప్పుడు వచ్చిన పదనాలుగు రత్నాలలో శంఖం ఒకటి. అప్పటినుండి అది శ్రీ మహావిష్ణువుకి ఒక ఆయుధముగా మారిందని చెప్తారు. విష్ణు పురాణం ప్రకారం లక్ష్మి, శంఖం  సముద్రతనయ అని అంటారు. వరుణుడు, సూర్యుడు, చంద్రుడు శంఖము యొక్క పీఠ భాగములోను, ప్రజాపతి ఉపరితలం మీద, గంగ మరియు సరస్వతులు ముందు భాగములోను ఉంటారుట.
శంఖము నుండి రెండు రకములుగా ధ్వనిని జనింప చేయవచ్చును. 

1. ధమనం: ఇందులో చిల్లు ఉన్న చోటని నోటిలో పెట్టుకుని మొత్తం గాలిని శంఖములోనికి పంపడం.
2. పూరణం: ఇందులో మన నోటి నుండి వెలువడే గాలి తరంగాలని మాత్రమే శంఖములోనికి పంపడం. 

శంఖమును పూరించుట వలన వెలువడే కంపనాలలో వాతావరణములో ఉండే రోగ కారిణిలయిన ఎన్నో క్రిముల్ని నాశనం చేసే శక్తి ఉందని ఎన్నో అధ్యయనాలు తెలుపుతున్నాయి. అందువలననే దీనిని ఆయుర్వేద శాస్త్రములో ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తారు. అలానే అఖండ దైవిక వస్తువుల్లో శంఖం ఒకటి.

శంఖాన్ని పూరించగా వెలువడే నాదాన్ని శంఖారావం లేదా శంఖాస్వానం అంటారు. శంఖమును గాలితో నింపి పూరించుట వలన ధ్వని జనించే ముందు మనలో సత్వ గుణం మొదలవుతుంది. అది అలా ఒక స్థాయికి చేరుకునేసరికి మనకి ఆనందం కలుగుతుంది. ఈ సత్వ గుణం అలా పెరుగుతూ చైతన్యాన్ని (ఒక రకమయిన శక్తి) పెంచి తద్వారా రజో, తమో గుణాలని దూరం చేస్తుంది. ఈ చైతన్యం మన చుట్టుపక్కలకి వ్యాపించుట వలన చుట్టూ ఉన్న చెడు నశిస్తుంది అని నమ్మకం. ఇక్కడ మనకి పసుపు రంగులో కనిపించేదే చైతన్యం, గులాబీ రంగులో కనిపించేది ఆనంద చిహ్నం, నీలం రంగులో సత్వ గుణం చైతన్యం రూపంలో విస్తరించేటప్పుడు రజో, తమో గుణాలని దూరం చేస్తుందనడానికి చిహ్నం. ఇక్కడ ఉద్భవించే సత్వ గుణ కంపనాలు చాలా సేపటి వరకు ఉండుట వలన పూజా సమయములో దీనిని పూరిస్తూ ఉంటారు. శంఖముని పూరించిన వాళ్ళకే కాదు విన్న వాళ్ళకి కూడా ఉపయోగకరం. అందువలననే ఒక్క సారి శంఖమును పూరించుట వలన, ఆ ధ్వనిని  వినుట వలన ఆరునెలల పురాణ శ్రవణం వలన కలిగిన ఫలం, వేదఘోష విన్న ఫలం దక్కుతాయిట. శంఖం పూరించగా వచ్చే మధుర ధ్వని ధైర్యాన్ని, ఆశని, లక్ష్యాన్ని, పట్టుదలని, స్థిర చిత్తాన్ని, ఆశావాదాన్ని ఇస్తుంది. దుష్టశక్తులను తరిమికొడుతూ, విజయం మనదే అని ప్రబోధిస్తుంది. శంఖంలో సృష్టికి మూలమైన ఓంకారం ఉంది. శంఖ ధ్వని సమృద్ధికి, సుఖానికి, కీర్తి ప్రతిష్ఠలకు, లక్ష్మి ఆగమనానికి ప్రతీక. శంఖాన్ని శివపూజకు, పూజనందు ఆరతి ఇచ్చేటప్పుడు, ధార్మిక ఉత్సవాలలో, యజ్ఞాలలో, రాజ్యాభిషేకాలకు, శుభ సందర్భాలలోనూ, పితృదేవతలకు తర్పణలు ఇచ్చేటప్పుడు మరియు దీపావళి, హోళి, మహాశివరాత్రి, విశిష్టమైన ఖర్మకాండలలో శంఖాన్ని స్థాపించి పూజిస్తారు. రుద్రపూజకు, గణేశపూజకు, దేవిపూజకు, విష్ణుపూజకు దీనిని ఉపయోగిస్తారు. దీనిని గంగాజలం, పాలు, తేనె, నేయితోను, బెల్లంతోను, అభిషేకిస్తూ, ధూపదీప నైవేద్యాలతో పూజించటం వల్ల వాస్తుదోషాలుపోతాయి.

బుద్ధిజంలో శంఖం అనేది అష్ట మంగళాలలో (శంఖ, ఛత్ర, కలశ, పుష్ప, గ్రంథి, చక్ర, పతాక, మీన) ఒకటి. బౌద్ధంలో, చైనీస్ బుద్ధిజం లో శంఖ ధ్వనిని కష్టాలపై విజయంగా పేర్కొన్నారు. మనిషి పుట్టుక, జీవనాలకి శంఖం ప్రతీక. మనకి  భూమి, ఆకాశం, నీరు, గాలి, అగ్ని పంచ భూతాలు. ఇక్కడ భూమి అంటే మట్టి - జీవి జన్మకు వేదిక, భూమి చుట్టూ ఉన్న శూన్యప్రదేశమే ఆకాశము - ఇది మన చుట్టూ ఉన్న జనాలని, పర్యావరణాన్ని తెలియచేస్తుంది. ఇక భూమి పైన ఉన్న ప్రకృతి వాతావరణము లో ప్రతి జీవికి కావలసిన గాలి , నీరు , అగ్ని/శక్తి (ఆహారము) జీవపరిణామ క్రమములో వాటంతటవియే సమకూర్చబడి జీవ మనుగడకి తోడ్పడుతున్నాయి. జీవి మరియు పంచభూతాలు కలిస్తేనే ప్రకృతి ఏర్పడుతుంది. ఒకదానినుండి ఒకటి ఉద్భవించాయి. అలా ఉద్భవిస్తూనే ఉంటాయి. ఇది ఒక నిరంతర చక్రం. భూగోళము ఉన్నంతవరకూ ఇలా జరగవలసినదే. వీటిలో ఏ ఒక్కదానికి అంతరాయము కలిగినా ప్రకృతిలో జీవి (ప్రాణి) నశించి భూమి ఉనికే ప్రశ్నార్ధకము ?

మానవుని విజ్ఞాన శాస్త్రము అంతగా అభివృద్ధి చెందని కాలములో అన్నింటిని అతీత శక్తులు గాను, దైవాలుగాను భావించి పంచభూతాలను, లింగాలుగాను, అంగాలుగాను ఊహించి, పూజించి, మనోశక్తిని, మానసిక ఉల్లాసాన్ని పొందేవాడు. అలా మొదలయినదే ఈ శంఖం పూజ కూడా. తరువాత విజ్ఞాన శాస్త్ర పుణ్యమా అని విషయాలని తెలుసుకుని ఈ పాత కాలపు అలవాట్లన్నీ మూఢ నమ్మకాలు అని కొట్టివేయడం జరిగింది. కానీ వీటికి శాస్త్రవేత్తలు జరిపిన అధ్యాయనాలకి చాలా దగ్గర పోలికలు ఉన్నాయని పూర్వ కాలం వాళ్ళు చెప్పిన వాటికి శాస్త్ర సంబంధ ఆధారాలు ఉన్నాయని తెలుస్తోంది. ఇప్పటిదాకా పురాణ సంబంధిత విషయాలు తెలుసుకున్నాం కదా ఇప్పుడు శాస్త్రవేత్తలు శంఖం మీద జరిపిన అధ్యయనాల గురించి కొన్ని విషయాలు ఇక్కడ తెలుసుకుందాం.

మొలాస్కా అనే ఒక రకమయిన అకశేరుకాలు (invertebrates) వాటి రక్షణ కోసం తయారు చేసుకున్న గట్టి కవచమే శంఖం. ఆ జీవులు ఈ కవచాన్ని వదిలి బయటకి వచ్చి మరో కవచాన్ని తయారు చేసుకుంటాయి అలా మనకి శంఖములు వస్తాయి. శంఖ ధ్వని వల్ల వాతావరణ లోపాలు, కీటకముల నాశనం జరుగుతుందని అనేక ప్రయోగాలు చేసి శాస్త్రవేత్తలు నిరూపించారు. శంఖ భస్మము వల్ల అనేక రోగాలు కూడా నయము అగుచున్నవి. శంఖాన్ని పూరించుట వల్ల శ్వాశకోశ రోగాలు నశిస్తాయి, బాగా గాలి ప్రసరణ జరిగి చురుకుగా కూడా ఉంటాము. కొన్ని శంఖాలు చెవి దగ్గర పెట్టుకుంటే ఓంకార నాదం వినిపిస్తుంది. ఆ నాదం వినిపిస్తే చాలా మంచిదని జనుల అభిప్రాయం. అలా వినిపించే శంఖములే మంచి శంఖములని  కూడా అంటూ ఉంటారు. కానీ పరిశోధనలలో తేలిన విషయం ఏమిటంటే మన చెవులలో జరిగే రక్త ప్రసరణ అలా ఆ ధ్వనిగా వినిపిస్తుంది. పైగా చెవి సంబంధిత దోషాలు లేదా రోగాలున్నా శంఖాన్ని చెవి దగ్గర పెట్టుకుని ఆ శబ్ద రకములని బట్టి కూడా మన చెవి ఆరోగ్యం గురించి తెలుసుకోవచ్చు.

శంఖం అనేది కాల్షియం, మెగ్నీషియం, ఫాస్ఫేట్, కార్బొనేట్లతో తయారౌతుంది. ఈ ధాతువులు మన శరీరానికి చేసే మేలు చాలా ఉంది. కాల్షియం ఎముకల ఎదుగుదలకి, మెదడు చురుకుగా పని చేయడానికీ, శరీరంలోని మలినాలని తొలగించడానికీ, కండరాల సంకోచ వ్యాకోచాలకీ అవసరం. అలాగే మెగ్నీషియం మనకి జన్యు పదార్ధములయిన DNA, RNA తయారు కావడానికి కావలసిన ఎంజైములను తయారు చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది అలానే నాడులు సక్రమంగా పని చేయాలంటే ఈ మెగ్నీషియం అవసరం. ఫాస్ఫేట్ అనేది మనకి ఫోస్ఫోలిపిడ్ల రూపంలోనూ, మనకి శక్తికి రూపమయినటువంటి ATP లోనూ ఇంకా DNA, RNA లలోనూ, చాలా రకములయిన ఎంజైముల తయారీలోను కావలసిన అతి ముఖ్యమయిన ధాతువు. ఇలా చెప్పుకుంటూ పోతే ఆయా ధాతువులను తీసుకోవడం వలన మనకి ఎన్నో రోగములు దరి చేరవు కనుకనే దానిలో నీళ్ళని వేసి తీర్థం రూపంలో ఇస్తారు. ఈ తీర్తాన్నే శంఖు తీర్థం అంటారు. దానిలో అనేక లవణాలు కరిగి ఉంటాయి కనుక దీనిని సేవించడం వలన దేహ దారుఢ్యం బాగుంటుంది. వాత, పిత్త దోషాలు హరిస్తాయి. శరీరానికి కాంతి వస్తుంది.

శంఖములని ఆభరణాలుగా కూడా వాడతారు. చేతులకి పెట్టుకునే ఆభరణాలలో వాడితే శంఖ వలయాలు అంటారు, చెవులకి పెట్టుకునే ఆభరణాలలో వాడితే శంఖ పత్రాలు అంటారు, కంఠాభరణాలలో వాడితే శంఖ మణులు అంటారు. ఈ విధముగా తయారు చేసిన శంఖాభరణాలని ఎక్కువగా కరీబియన్, పసిఫిక్  సముద్ర ప్రాంత వాసులు వాడతారు. 

శంఖముల రకములు: 
మనం బాగా విన్న కొన్ని శంఖాల గురించి చెప్తా. అవే మన కురుక్షేత్రంలో పూరించిన కొన్ని శంఖాలు అన్నమాట. శ్రీ కృష్ణుడు పూరించిన శంఖం పాంచజన్యం, ధర్మరాజు పూరించిన శంఖం అనంతవిజయం (అంతం లేని విజయాల్ని పొందుతాడుట), భీముడు పూరించిన శంఖం పౌండ్రం, అర్జునుడు పూరించిన శంఖం దేవదత్తం, నకులుడు పూరించిన శంఖం సుఘోష, సహదేవుడు పూరించిన శంఖం మణిపుష్పక, కాశీ రాజు పూరించిన శంఖం శిఖండి, దుష్ఠ ద్యుమ్నుడు, విరాటుడు పూరించిన శంఖం సాత్విక. ఇవే కాక మనకి చాలా రకముల శంఖములున్నాయి. 

శంఖములు అన్నిటినీ ముఖ్యముగా మూడు రకములుగా విభజించారు. అవేమిటంటే:

 

౧. దక్షిణావర్త శంఖములు: 

వీటిని తమిళములో వలం పురి అని, కన్నడములో బల మురి అని  సంబోధిస్తుంటారు. దక్షిణము అంటే కుడి చేతి వైపు మరియు ఆవర్తనము అంటే తెరుచుకొనుట. ఇవి కుడిచేతి వైపు తెరచుకుని ఉండుట వలన ఎడమచేతితో పట్టుకోవడానికి అనువుగా ఉంటాయి. వీటిని పూజలకి మాత్రమే ఉపయోగిస్తారు. ఇవి చాలా అరుదుగా దొరుకుతాయి. వీటిల్లో మళ్ళీ పురుష శంఖాలు, స్త్రీ శంఖములు (వీటినే శంఖిని) అని రెండు రకములున్నాయి. పురుష శంఖములు చాలా గరుకుగా  దళసరిగా ఉంటాయి. స్త్రీ శంఖములు మాత్రం చాలా  సున్నితంగా పలుచగా ఉంటాయి. ఈ స్త్రీ శంఖములయినటువంటి శంఖిని శంఖములు పూజకి, పూరించడానికి కూడా పనికిరావు. లక్ష్మీ శంఖం,శివ శంఖం, పాంచజన్యం దక్షిణావర్త శంఖములకి ఉదాహరణలు. పాంచజన్యం అనే శంఖం మనకి సుపరిచితమే. శ్రీ మహా విష్ణువు శంఖం పేరు పాంచజన్యం. శ్రీ కృష్ణుడు భారత యుద్ధ సమయంలో పూరించిన శంఖం. ఇది పురుష దక్షిణావర్త శంఖము. 

౨. ఉత్తరావర్త లేదా వామావర్త శంఖములు:  

ఉత్తరము లేదా వామ భాగము అంటే ఎడమ చేతి వైపు ఆవర్తనము అంటే తెరుచుకొనుట. ఇవి ఎడమచేతి వైపు తెరుచుకుని ఉండుట వలన కుడి చేతితో పట్టుకోవడానికి వీలుగా ఉంటాయి. ఇవి చాలా సులభముగా లభ్యమవుతాయి. సముద్రపు ఒడ్డున ఎక్కువగా దొరుకుతాయి. వీటిల్ని ఎక్కువగా పూరించడానికి ఉపయోగిస్తారు. 

౩. మధ్యమావర్త శంఖములు:

మధ్యలో నోరు ఉన్నశంఖములని అన్నిటినీ మధ్యమావర్త శంఖములు అంటారు. అంటే పూరించగలిగే శంఖములు అన్నీ మధ్యమావర్త శంఖములన్నమాట. 

శంఖములు కనిపించు రీతిని బట్టి వాటికి చాలా పేర్లు ఉన్నవి. అవి:

౧. లక్ష్మీ శంఖం:

శంఖం లక్ష్మికి సోదరి, సోదరుడు కూడాను. ఈమె లక్ష్మికి వారసురాలు, నవనిధులలో అష్టసిద్ధులలో దీనికి ఉపయోగిస్తారు. పూజ, ఆరాధన, అనుష్ఠాలలో, ఆరతిలో, యజ్ఞాలలో, తాంత్రికక్రియలలో దీనిని ఉపయోగిస్తారు. దీనిని పక్కన ఉన్న మూడు ఉబ్బెత్తు ఆకారాల ద్వారా గుర్తించవచ్చును.

నమస్తేస్తు మహామాయే శ్రీ పీఠే సుర పూజితే

శంఖ చక్ర గదా హస్తే మహాలక్ష్మీ నమోస్తుతే  అంటూ లక్ష్మీ దేవిని పూజిస్తే కోరినవి ఇస్తుందిట.

౨. గోముఖ శంఖం:
ఈ శంఖములు గోవు యొక్క ముఖ ఆకారమును పోలి ఉండుట వలన వీటిని గోముఖ శంఖములు అంటారు.

౩. కామధేను శంఖం

౪. దేవ శంఖం

౫. సుఘోష శంఖం: 

సుఘోష అంటే మంచి శబ్దము అని అర్ధం. ఈ శంఖమును నకులుడు మహా భారత యుద్ధ సమయములో పూరించెను. మంచి వాళ్లకి సుమధురముగా, చెడ్డ వాళ్లకి భరించలేని శబ్దము రావడం దీని ప్రత్యేకత అని చెప్తారు.  నాకు దానికి సంబంధించిన చిత్రం దొరకకపోవడం వలన జత చేయుటలేదు.

గరుడ శంఖం

౬. గరుడ శంఖం:

ఇవి గరుక్మంతుని ఆకారమును పోలి ఉండుటవలన ఆ పేరు వచ్చినది.

౭. మణిపుష్పక శంఖం:

మహాభారత యుద్ధ సమయములో సహదేవుడు పూరించిన శంఖం మణిపుష్పక శంఖం.  నాకు దానికి సంబంధించిన చిత్రం దొరకకపోవడం వలన జత చేయుటలేదు.

రాక్షస శంఖం

౮. రాక్షస శంఖం:

ఈ శంఖాలకి వంటి మీద పెద్ద పెద్ద ముళ్లు ఉండి చూడడానికి భయంకరంగా ఉంటాయి.

శని శంఖం

౯. శని శంఖం:

ఈ రకములయిన శంఖాలకి నోరు పెద్దదిగా, పొట్ట చిన్నదిగా ఉంటుంది. ఒంటి మీద ముళ్లు ఎక్కువగా ఉంటాయి. అష్టమ శని, కంటక శని మొదలయిన శని సంబంధిత దోషాలని నివృత్తి చేయడానికి ఈ శని శంఖాలని పూజిస్తారు. శని శంఖాన్ని పూజించే వారికి పేదరికం, ఆక్సిడెంట్లు దరి చేరవని నమ్మకం. 

సర్పాకార శంఖం

౧౦. రాహు శంఖం మరియు ౧౧. కేతు శంఖం: 

ఈ రాహు కేతు శంఖాలు రెండూ సర్పాకారంలో ఉంటాయి కనుక వాటిని సర్పాకార శంఖాలు అని కూడా అంటారు. వీటిని ఆయా గ్రహాల దోష పరిహారార్ధం ఉపయోగిస్తారు. 

కూర్మ శంఖం

౧౨. కూర్మ శంఖం:

ఇవి తాబేలు రూపంలో ఉండటం వలన వాటికి ఆ పేరు వచ్చింది. ఈ శంఖములని గంగా జలముతోనూ పచ్చి పాలతోనూ శుభ్రపరచి ఇంట్లో పెట్టి పూజిస్తే అన్నిటా విజయులవుతారని నమ్మకం.  

వరాహ శంఖం 

౧౩.వరాహ శంఖం:

ఇవి వరాహమును పోలి ఉండుటవలన వాటికి ఆ పేరు వచ్చింది.

౧౪. ముత్యపు శంఖాలు:

వీటినుండి ముత్యములు వస్తాయి కనుక వీటికి ఆ పేరు వచ్చినది. కొన్ని శంఖములకి బాగా సాన పెట్టడం వలన ముత్యాల్లా మెరుస్తాయి వాటిని కూడా ముత్యపు శంఖములు అనే సంబోధిస్తారు.

౧౫. గణేశ శంఖాలు: 

ఇవి వినాయకుని ఆకృతిని పోలి ఉంటాయి. తొండము బాగా కనిపిస్తూ ఉంటుంది. గణేశ శంఖాలలో నీరు నింపి గర్భవతులకు త్రాగించినట్లయితే గ్రుడ్డి, కుంటి, మూగ మొదలైన సంతానం కలగదు అని నమ్మకం. వీటి వలన వాస్తు దోషాలు కూడా పోతాయట.

కొన్ని ఆరోగ్య సంబంధ చిట్కాలు:  

• శంఖంలో రాత్రంతా నీటిని ఉంచి మరుసటి ఉదయం ఆ నీటితో చర్మాన్ని రుద్దుకుంటే చర్మసంబంధమైన రోగాలు నయమవుతాయి.
• ఉదయము స్నానము చేశాక శంఖాన్ని ముఖానికి , ఒంటికి రుద్దుకుంటే ముఖం పై ముడుతలు , నల్లమచ్చలు పోయి ముఖం కాంతివంతంగా ఉంటుంది.
• కడుపు నొప్పి సంబంధిత రోగాల నివారణకు పరగడుపున రాత్రి పన్నెండు గంటలపాటు శంఖం లో ఉంచిన నీటిని ఒక చెంచాడు త్రాగితే పేగులను బాగా శుభ్రపరుస్తుంది.
• శంఖంలో నిలువ చేసిన నీటిని మామూలు నీళ్ళలో కలిపి పరగడుపున ఆ నీటితో కళ్ళు కడుక్కోవాలి . ఇలా రోజూచేస్తే కంటి సంబంధిత రోగాలు మాయమౌతాయి . కళ్ళు ఆరోగ్యం గా ఉండి కళ్ళజోడు వాడవలసిన అవసరము తగ్గుతుంది.
• శంఖంలో నిలువ చేసిన నీటిని చర్మము క్రింద ఉన్న తెల్లమచ్చలు పై రుద్దాలి ఇలా రోజూ క్రమం తప్పకుండా చేయడం వల్ల కొన్ని రోజుల తర్వాత ఆ మచ్చలు మాయమవుతాయి. 
• రాత్రి శంఖాన్ని నీటితోనింపి ఉదయము దానికి కొంచెం రోజ్ వాటర్ కలపాలి. అలా కలిపిన నీటిని జుట్టుకి పట్టించాలి. దీనివల్ల జుట్టు ఆరోగ్యముగా, నల్లగా, ఒత్తుగా తయారవుతుంది.
• చంటి పిల్లలకి శంఖంలో నిలువ చేసిన నీటిని పట్టించడం వలన చాలా ఆరోగ్యంగా తయారవుతారు.

సముద్రతనయాయ విద్మహే శంఖరాజాయ ధీమహీ తన్నో శంఖ ప్రచోదయాత్  అనేది శంఖ గాయత్రి. దీనిని పఠించడం  ఎంతో మంచిది. శంఖం దార్మికతతో పాటు వైజ్ఞానిక సారాన్ని కూడా నింపుకుంది. ఇక్కడ నేను చెప్పినవన్నీ అక్కడా ఇక్కడా చదివీ, విని తెలుసుకున్నవి మాత్రమే.

అదండీ! కథ నా బ్లాగుకి మీరంతా మీ పనుల్లోకి. 

విరహ వేదన

ఏమీ పట్టనట్టు నన్ను వదిలి వెళ్ళిపోయావుగా! మళ్ళీ నీ జ్ఞాపకాల ఊబిలోకి నన్నెందుకు లాగుతున్నావ్?

ఏ సంబంధం లేదని మన బంధాన్ని తెంచేశావుగా! మరి నీ ఆలోచనల సంకెళ్ళతో నన్నెందుకు బంధిస్తున్నావ్?

మనమిద్దరం కలిసుండడం కుదరదన్నావుగా! మళ్ళీ నా కలల ప్రపంచంలో  రోజూ ఎందుకు కలుస్తున్నావ్?
నీ కళ్ళలోని నా రూపానికి రెప్పల ముసుగు వేశావుగా! మరి నీ కన్నీళ్ళని నన్ను వెతకమని ఎందుకు పంపావ్?

ఈ విరహ వేదనని నేను తాళలేను వెంటనే వచ్చి నా అధరామృతంలో కరిగిపో
బెట్టు మాని నా చేతులలో ఒదిగి తియ్యగా నా మునుపంటి కింద నలిగిపో
రా  Cadbury  ఎందుకాలస్యం ఇంక ఒక్క క్షణం కూడా ఆగలేను!!!!!